Een verborgen Mendini-woning aan de Recht Boomssloot

Achter een relatief ingetogen gevel aan de Recht Boomssloot bevindt zich een van de meest bijzondere interieurs van Amsterdam. Een woning ontworpen door Alessandro Mendini voor voormalig Groninger Museum-directeur Frans Haks en tegelijkertijd een totaalwerk waarin architectuur, design, kunst en theater volledig samenvallen. Buiten het Groninger Museum is dit het enige complete Mendini-interieur in Nederland.

De oorspronkelijke kracht

De huidige bewoner Paul Moreno zag bij de eerste bezichtiging niet alleen een appartement, maar vooral de bedoeling erachter. De kleuren waren minder uitgesproken dan nu en het interieur had aan kracht verloren, maar de potentie was direct zichtbaar. De dubbele trap met het verzonken bad in het midden voelde bijna komisch, maar maakte tegelijkertijd duidelijk dat dit nooit bedoeld was als een gewone woonruimte. Dit was een kunstwerk om in te leven.

In de restauratie heeft hij geprobeerd die oorspronkelijke energie terug te brengen. De woning verwijst sterk naar de presentatiezalen van het Groninger Museum, waar Frans Haks werkte en waar kleur, kunst en ruimte op een vergelijkbare manier samenkomen. Door het appartement opnieuw zijn levendigheid te geven, zette de huidige bewoner die traditie voort. Niet als museum, maar als plek voor ontvangst, sociale avonden en bijeenkomsten. Een hosting environment, zoals hij het zelf noemt, waarin wonen, verzamelen en samenkomen opnieuw met elkaar verbonden zijn.

Daarbij beperkt het verhaal zich niet tot de begane grond. Boven deze uitgesproken ruimte ligt nog een zelfstandig appartement, verbonden via de theatrale binnentrap, maar ook bereikbaar via het trappenhuis aan de voorzijde. Daardoor ontstaat een bijzonder geheel van twee verdiepingen: afzonderlijk te gebruiken, maar inhoudelijk en ruimtelijk sterk met elkaar verbonden.

Zijn eigen stijl bleek bijna vanzelf aan te sluiten op de uitgesproken wereld van Mendini en Haks. Daardoor voelde de restauratie niet als een poging om iets vreemds te bewaren, maar als het voortzetten van een verhaal dat al in de ruimte aanwezig was. Met veel aandacht, liefde en inspanning bracht hij het appartement terug naar de vibrantie die het vandaag weer heeft.

Een nieuw begin in Amsterdam

De woning ontstond eind jaren negentig, nadat Haks samen met zijn partner Johan WM Ambaum vanuit Groningen naar Amsterdam verhuisde. Na zijn turbulente vertrek bij het Groninger Museum zocht Haks bewust afstand van het publieke leven waarin hij jarenlang een centrale rol had gespeeld. Amsterdam bood hem anonimiteit, vrijheid en een nieuwe context. Aan de Recht Boomssloot, vlak bij de Nieuwmarkt, vond hij een plek waar hij een volledig eigen wereld kon creëren.

Het pand was eigendom van Haks’ broer Leo, die het in de jaren negentig had aangekocht. Aanvankelijk woonden Haks en Ambaum tijdelijk op de bovenste verdieping, maar langzaam ontstond het plan om het gebouw definitief naar hun hand te zetten. Daarbij werd bewust gekozen voor een bijna dubbele woningstructuur: Ambaum leefde voornamelijk op de eerste verdieping tussen zijn negentiende-eeuwse kunstcollectie, terwijl Haks de begane grond transformeerde tot een uitgesproken postmodern interieur waarin hedendaagse kunst, design en performance samenkwamen.

Een vriendschap als uitgangspunt

Voor het ontwerp schakelde Haks zijn goede vriend Alessandro Mendini in. De twee leerden elkaar kennen tijdens de ontwikkeling van het Groninger Museum, waar Mendini vanaf eind jaren tachtig als hoofdarchitect betrokken was bij het iconische nieuwe museumgebouw. Wat begon als een professionele samenwerking groeide uit tot een hechte vriendschap. Mendini noemde Haks later zijn ‘museumvriend’.

Juist daardoor kreeg het project aan de Recht Boomssloot een uitzonderlijk persoonlijk karakter. Het interieur werd niet ontwikkeld als publieke opdracht, maar als een bijna intieme samenwerking tussen opdrachtgever en ontwerper. Veel gesprekken vonden rechtstreeks plaats in Milaan of Amsterdam, zonder uitgebreide publiciteit of formele documentatie. Zelfs binnen het archief van Atelier Mendini is het project slechts beperkt terug te vinden.

De entree als eerste scène

Die persoonlijke benadering zie je direct terug in het ontwerp. Mendini ontwierp niet alleen het interieur, maar ook de volledige ervaring van aankomst en beweging door het huis. Voor de entree ontwikkelde hij veertien verschillende ontwerpen, opgebouwd uit geometrische patronen en uitgesproken kleurvlakken. Uiteindelijk werd gekozen voor een combinatie van roze en geel, waarin de voordeur vrijwel oplost in de compositie.

Casa Toverbal

Kleur speelt in de woning een centrale rol. Niet als decoratie, maar als ruimtelijk instrument. Wanden, plafonds en vloeren zijn opgebouwd uit uitgesproken kleurvlakken die ruimtes definiëren, zichtlijnen versterken en voortdurend de sfeer veranderen. Roze, rood, geel, blauw en groen worden gecombineerd op een manier die tegelijkertijd speels en zorgvuldig gecomponeerd aanvoelt.

Die kleuren verwijzen direct naar het Groninger Museum, waar kunstenaar Peter Struycken een uitgebreid kleurenpalet ontwikkelde voor de tentoonstellingszalen van het nieuwe museumgebouw. Haks was zo overtuigd van de kracht van dat systeem dat hij dezelfde benadering ook in zijn woning wilde toepassen. Het appartement kreeg daardoor al snel de bijnaam ‘Casa Toverbal’.

Wonen als theater

Achter de gevel ontvouwt zich een interieur dat eerder aanvoelt als een decor of installatie dan als een traditioneel Amsterdams appartement. Via een rood-roze vestibule met mozaïeken van Bisazza betreed je een donkere studioachtige ruimte waarin perspectief, zichtlijnen en kleurgebruik de volledige ervaring bepalen.

Het appartement is opgebouwd rond één centrale visuele as die eindigt bij het meest theatrale element van het interieur: een verzonken bad, geplaatst op een verhoogd podium aan de achterzijde van de ruimte. Wanneer alle deuren openstaan, loopt de zichtlijn vanaf de straat rechtstreeks door naar het bad. Het is een bijna surrealistisch gebaar dat perfect past binnen de postmoderne ontwerpwereld van Mendini én binnen de theatrale persoonlijkheid van Haks.

Voor Haks hoorde dat theatrale nadrukkelijk bij het wonen zelf. Het appartement werd ontworpen voor diners, ontvangsten en gesprekken over kunst, architectuur en design. Gasten werden ontvangen in de studio van Haks, waarna zij via een dubbele trap en glazen brug naar de verdieping van Ambaum gingen voor uitgebreide diners. Die dubbele trap versterkte bewust het scenografische karakter van de woning: een eigentijdse interpretatie van een barok theaterdecor.

“Het leven is als een theater,” zei Haks later in een interview. “Ik wil wonen op een plek die de indruk wekt dat ik slechts aan het acteren ben.”

Een verborgen hoofdstuk

Wat het project extra bijzonder maakt, is dat het interieur slechts korte tijd volledig intact heeft bestaan. Tussen de voltooiing rond 2001 en het overlijden van Haks in 2006 functioneerde de woning als een totaalwerk. Daarna verdween een groot deel van het interieur langzaam uit beeld.

Pas na het overlijden van Ambaum in 2018 kwam de woning opnieuw onder de aandacht. Medewerkers van Monumenten en Archeologie Amsterdam bezochten het pand nadat een nieuwe eigenaar renovatieplannen had aangekondigd. Daar werd duidelijk hoe uitzonderlijk het interieur eigenlijk was. Niet alleen vanwege de relatie met Mendini, maar ook vanwege de zeldzame compleetheid van het concept. Het appartement kreeg daarop een hoge monumentale waardering.

Vandaag de dag blijft de woning aan de Recht Boomssloot een verborgen hoofdstuk binnen de Nederlandse designgeschiedenis. Een interieur waarin Mendini en Haks samen een wereld creëerden die zich volledig onttrok aan conventies — ergens tussen woning, theater, kunstwerk en installatie in. En alsof dat nog niet bijzonder genoeg is, houdt het verhaal daar niet op. Achter de dubbele trap schuilt nog een tweede hoofdstuk: het appartement op de verdieping erboven, ooit het domein van Johan WM Ambaum, verbonden met deze ruimte via de binnentrap én via een eigen entree aan de straatzijde.

Alessandro Mendini

Alessandro Mendini (1931–2019) geldt als een van de meest invloedrijke ontwerpers en architecten van de twintigste eeuw. Als sleutelfiguur binnen de Italiaanse radicale designbeweging verzette hij zich tegen het strenge functionalisme dat decennialang het ontwerpdiscours had gedomineerd. Met zijn werk voor Studio Alchimia en later Atelier Mendini introduceerde hij een speelsere en emotionelere benadering van design, waarin kleur, ornament en symboliek opnieuw een belangrijke rol kregen. Voor Mendini moest ontwerp niet alleen functioneel zijn, maar ook verrassen, ontroeren en verhalen vertellen.

Internationaal werd hij bekend met iconische ontwerpen als de Poltrona di Proust en zijn samenwerkingen met merken als Alessi, Kartell, Venini en Swarovski. Daarnaast realiseerde hij architectuurprojecten over de hele wereld, waaronder het Groninger Museum, dat uitgroeide tot een van de meest uitgesproken museumgebouwen van Nederland. In al zijn werk vervaagden de grenzen tussen architectuur, kunst en design. Juist die totaalbenadering komt ook terug in de woning aan de Recht Boomssloot, waar Mendini niet slechts een interieur ontwierp, maar een complete leefwereld creëerde waarin kleur, objecten, routing en rituelen samen een zorgvuldig gecomponeerd geheel vormen.